Yol Gösteren Ahlak

0

İmam-ı Gazzâlî’ye göre ahlakın tanımı şöyledir: “Ahlâk, insan nefsinde yerleşen öyle bir melekedir ki (heyet) fiiller, hiçbir fikrî zorlama olmaksızın, düşünüp taşınmadan bu meleke sayesinde kolaylıkla ve rahatlıkla ortaya çıkar.” Bu tanıma göre ahlâkî fiiller, ahlâkın kendisi değil, onun bir sonucu ve yansımasıdır. Güzel ahlâk ancak ve ancak eğitimle kazanılır. Burada eğitimden maksat, ahlâkın nazarî bilgilerini tahsil etmekle beraber, insanın çocukluktan itibaren güzel misallerle gelişmesi, iyilik yapmaya alışması, nefsinin istek ve arzularına gem vurmasıdır. Esasen ahlâk, nefsi ıslah etmektir de denebilir.

İnsanlar geçmişten bugüne, özellikle İslamiyet’in güzelliklerin de eklenmesiyle ahlâka ve ahlâk eğitimine gerektiği değeri vermiştir. Kaynak güçlü ve bellidir; Kur’an-ı Kerîm ve sünnet. Bu kaynaklardan öğrenilenler ilim meclislerinde, mekteplerde, hanelerde her daim uygulanmış, ahlâklı olmak bir vazife addedilmiştir. Nasihatname, Pendname, Fütüvvetname gibi isimlerle birçok eser yazılmış, gelecek nesillere aktarılmıştır.

Hasan Tahsin Bey tarafından hazırlanan “Rehnumayı Ahlâk (Yol gösteren ahlâk)” isimli bu eser de ahlak konusunun işlendiği eserler arasında yerini alır. Genel itibariyle soru cevap şeklinde hazırlanan bu eser, ahlakın tanımından başlayıp ahlakın güzellikleri, çirkinlikleri, ahlakın kuralları, insanın vazifeleri, aklın mertebeleri gibi hususları içerisinde barındırıyor. Müellifin hadis-i şerif ve ayet-i kerimelerle güçlendirdiği ifadeler, hoş bir üslupla okuyucuya sunuluyor. Müellif “İlim ve marifet deryasına yine ondan alınma bir damla” ilave ederek, ahlâkı zamanındaki insanlara anlatmaya, hatırlanmaya çalışıyor ve gelecek nesillere miras olarak bırakıyor.

Ahlakın Kimliği

Ahlâk; bir insanın iyi veya kötü olarak bilinmesine sebep olan manevî değerler, huylar ve bunların tesiriyle ortaya çıkan davranışlardır. İnsan, ahlakının bir kısmını doğuştan getirir, bazısını da sonradan kazanır.

1-Ahlak bilgisi neden bahseder?

Ahlak bilgisi, kişinin kendi isteğiyle yaptığı işler ve üzerimize farz olan vazifelerin hem Kur’an-ı Kerim hem de akla uygun olarak güzellikle yerine getirmekten bahseden ilimdir.

2-Ef’ali ihtiyariye neye derler?

İşlenip işlenmemesi insanın kendi elinde olan fiil ve hareketlere denir.

3-İlmî ahlak kaç kısımdır?

İlmi ahlak nazari (teori) ve ameli olmak üzere iki kısımdır.

4-Bu kitabın tertibi nasıldır.

Bu kitap ameli ve nazari olarak birleştirilmiş ve sıralanmıştır.

5-Nazari ahlâk neden bahseder?

İsteğe bağlı yapılan işler ile farz olan emirleri, Kur’an-ı Kerim ve akla uygun kılmanın esaslarından bahseder.

6-İlim ve ameli ahlâk neye denir?

Ameli ahlâk ilmi, insanların vazifelerinin ne şekilde yapılacağından bahseder.

7-Ahlakın manası nedir?

Ahlakın manası huy, karakter ve tabiattır.

Birinci Vazifemiz Sevgi ve Saygı

Hayatın her alanında vazgeçilmez olan sevgi ve saygıyı, hem büyüğümüze hem de küçüğümüze gerektiği miktarda göstermeliyiz.  Büyüklerimizin tecrübe ve nasihatlerinden ders almalı, onlara saygıda kusur etmemeliyiz. Küçüklerimize de sevgi göstermeliyiz ki onlar da büyüdüklerinde vazifelerini unutmasınlar.

1-İnsanların Hazret-i Allah’a karşı vazifeleri nedir?

– “Ben, cinleri ve insanları yalnızca bana ibadet etsinler diye yarattım.” Zâriyât suresi, ayet 57’de ifade buyrulduğu üzere,  Cenabı Hakk’a karşı vazifemiz; zatını bilmek ve tanımaktan ibarettir. Bu da beş vakit namaz kılmak, Ramazan ayında oruç tutmak, kudreti var ise hacca gitmek, zekât vermek, tevekkül etmek, Hazreti Allah’tan korkmak ve kötülükten kaçınmakla olur.

2- İnsanın büyüğüne karşı vazifesi nedir?

-“Ey iman edenler! Allah’a itaat edin. Peygamber’e itaat edin ve sizden olan ulu’l-emre (idarecilere) de” Nisâ suresi 59. ayet-i kerimede olması sebebiyle büyüklere karşı vazifemiz itaat, hürmet ve sadakat olarak gösterilmektir.

3- Hazret-i Allah yücedir.  İnsanlar arasında öncelikle hürmet etmemiz gerekenler kimlerdir?

-Öncelikle hürmet göstermemiz gereken,  Peygamber Efendimiz (s.a.v.) Hazretleri’dir. Peygamber Efendimizden sonra Emir’ul Müminin (Müminlerin emiri). Ondan sonra da hocalarımız,  baba ve annelerimizdir.

4- Emirimize karşı vazifemiz nedir?

-Emire karşı vazifemiz, zatına sadakatin gerekliğini bilerek ömürlerinin, büyüklüklerinin, sıhhat ve afiyetlerinin devamı için dua etmek, uğrunda canımızı fedaya hazır bulunmaktır.

5- Anne ve babamıza karşı vazifemiz nedir?

-Anne ve babamıza karşı vazifemiz, arzularını ve emirlerini yerine getirmek, onlara hürmet ve itaat etmek, hayata gelme sebebimiz olduklarını bilmek, küçüklükten beri bize yaptıkları lütufları göz önüne alarak, baba ve annemizi ölünceye kadar sevmek ve sözlerinden asla dışarı çıkmamaktır.

6- Hocalarımıza karşı vazifemiz nedir?

-Hocalarımıza karşı vazifemiz; itaat ve hürmettir. Hocalarımız bize olan hakları, baba ve annemizin hakkından daha fazladır.

7- Ailemize itaati kim emretmiştir?

-Ailemize itaati, Hazreti Allah emretmiştir. “Cennet, annelerin ayakları altındadır.” ( Müsnedü’ş-şihab)  hadis-i şerifi de buna delildir.

8- Aile kimlerden ibarettir?

-Aile anne, baba, büyükbaba, büyükanne, birader, kız kardeş ve çocuklardan ibarettir. Bunlar daima birbirlerini severler, yardımcı olurlar ve sohbet ederler.

9- Akraba, hısım kimlerdir?

-Akrabalarımız amca, amca çocuğu; dayı, dayı çocuğu; teyze, teyze çocuğu; hala, hala çocuğu ve bunların aileleridir. Onların da büyüklerine itaat ve hürmet etmek, küçüklerine de şefkat göstermek ve muhabbet beslemek lazımdır.

(Toplam 203 kez okundu. Bugün: 1)
PAYLAŞ:

Fikrinizi Belirtin.