AraştırmaKapak

Algıdan Riyaya Hastalık Tedavisi

Algı, göründüğü gibi olmamakla başlayıp, ikiz yüzlü olmaya, sonrasında ise yalan söylemeye; hatta dini, dünyalık şeyleri temin etmek için kullanarak münafıklığa kadar gidiyor. İmam-ı Gazâlî Hazretleri, riyayı tehlikeli büyük bir hastalık diye tarif eder ve “tedavisi farzdır.” der. Çünkü hiçbir insan riyasız olmaz. Algı, riyakarlık hastalığını söküp atmak isteyenlere ilmî ve amelî ilaç sunar.

İlmî ilaç: İnsan, nefsinin istediği şeyleri yapar. Ama sonunda gelecek zararın dayanılamayacak derecede olduğu bilinen şeyden vazgeçmek kolay olur. Nitekim bir kimse balı ne kadar severse sevsin, içinde zehirleyici bir madde olduğunu bilirse yemez.

İlk önce algının sebebini net ifade eder. “Riya yapmanın yani algı oluşturmanın temel sebebi dünyalık elde etmek, makam ve itibar sevgisidir.”  Bunun da üç sebebi var:

  1. Övülmeyi ve övünmeyi sevmek
  2. Kötülenip ayıplanmaktan korkmak
  3. Başkasına yapılanın, kendisine yapılmasını istemek

Ashâb-ı Kirâm’dan birisi, “Ya Resûlallah! Vatansever veya kahraman görünmek veya kendisinden söz ettirmek için savaşanlar hakkında ne buyurursunuz?” dedi. Peygamber Efendimiz (s.a.v.) şöyle buyurdu: “Kelime-i tevhidin yayılıp, hâkim olması için cihad edenler Allah yolundadır.” Peygamber Efendimiz (s.a.v.) buyuruyor ki: “Devenin diz bağını elde etmek için savaşanın nasibi, diz bağından başka bir şey değildir.”

Tedaviler

Övülme hastalığı, kıyamet gününde insan ve melek kalabalığı önünde rezil olmayı düşünmekle kırılır. O gün övgüden hoşlananlara şöyle denir: “Ey riyakâr, ey günahkâr, ey sapık! Yüce Allah’tan uzaklaşıp insanlara yakın olmaktan, insanlardan iltifat görmeyi, hakkın kabulüne tercih etmekten, halkın övmesi için, hakkın kötülemesine razı olmaktan utanmadınız mı? Hepsinin hoşnutsuzluğunu istedin de Allah’ın azabından korkmadın mı?” Bunları bilen kimse, övülme arzusunu tanımaz.

İnsanlar tarafından ayıplanma korkusundan da şöyle düşünmekle kurtulur: Hazreti Allah’ın rızasını, övgüsünü kazanana, insanların ayıplaması bir zarar vermez. Hazreti Allah yanında ayıplanan ise, insanlar tarafından övülmekle ne kazanabilir? Temiz bir kalple Allah yolunu seçen kimsenin sevgisini Allah diğer insanların kalbine yerleştirir. Yalnız Allah için olmayan kimse, belirli bir süre için insanların kalbini kazansa bile sonradan foyasının meydana çıkması ile rezil olur.

Başkasına özenme tutkusundan kurtulmanın yolu da, özendiği kimsenin seviyesine ulaşmak için çok zahmet ve minnet gerektiğini düşünmektir. Eğer Allah’ın rızasını elde ederse zaten Allah isteklerini elde etme yolunu ona kolaylaştırır. Eğer Allah’ın rızasını kazanmazsa, sonunda rezil olur.

Amelî ilaç: İyilik ve ibadetlerini günah, kusur ve ayıplarını gizler gibi gizlemek, ibadeti yalnız Allah rızası için yapmaktır. Bu iş ilk sıralarda zor gelse bile, uğraştıkça kolaylaşır. Zamanla ibadetleri yalnız Allah için yapmış olmanın üstün zevkine varır. Öyle bir dereceye gelir ki, insanlar yaptığı ibadeti görseler bile, onun bundan haberi olmaz.

En son aşama

Riya ile ilgili düşünceleri teskin etmektir. Nefis ile savaşıp insanlara özenmekten, övgüden hoşlanmaktan kurtulup, bunları aşağılasa bile, şeytan ibadet sırasında şu riya düşüncelerini akla getirir:

  • Birisinin onun ibadetlerinden haberdar olduğunu bilir veya bunu umar.
  • İbadetinin insanlar tarafından bilinip, itibarının artmasını diler.
  • Bu itibarı makul görüp, gerçekleşmesi için çaba sarf eder.

Birinci düşünceden şöyle kurtulur: İnsanların ibadeti bilmesi önemli değildir. Önemli olan, Hazreti Allah’ın bilmesidir. Onun bilmesi yeterlidir. Halka değil, Hakka muhtaç olunur.

(Kimyâ-i Saâdet, İmam-ı Gazâlî Hazretleri)

Algının 2 Tehlikesi

  1. İnsanları kandırmakla kalmaz, kişinin karakterine ruhuna işler.
  2. İbadetle ilgili şeyleri, Yüce Allah için değil de sadece insanlara göstermek için yapar. Bu da dini, dünyevî ihtiraslar için kullanmaktır ki, Allah’a şirk/ortak koşmaktır.

En Yeniler

Başa dön tuşu
Kapalı