AraştırmaGıda Analiz

Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Nasıl Yapılıyor?

Bir malın fiyatı malı üreteni mi yoksa o malı alan tüketiciyi mi daha fazla ilgilendirir? Elbette üreticiyi diyebilirsiniz. Üretim zarar ettiğinde işletme kapanabilir. Ancak söz konusu gıda ürünü olduğunda durum sanıldığından çok farklı. Temel gıda mamulleri insan hayatının devamını etkilediği için gıda fiyatlarının artması insan sağlığını yakından ilgilendiriyor.

İnsan sağlığını yakından etkileyen gıda fiyatlarını çiftçiler ya da mevsim şartlarına göre üretim miktarı belirler. Doğal şartlar neticesinde üretimin az olması fiyatlara yansır. Ancak çiftçiler ürettikleri mahsulün fiyatını belirlemekte sanıldığı kadar başarılı olamayabilirler. Çünkü istedikleri fiyatı belirleme güçleri yoktur. Tarımsal emtiya piyasaları, spekülasyonlar, vadeli işlemler borsasında pamuk, buğday, kakao gibi gıdalar alınıp satılıyor. Buralarda oluşan fiyatlar hem çiftçileri hem de diğer insanları yakından ilgilendiriyor. Konuyu Finans Yönetim Uzmanı Prof. Dr. Hakan Sarıtaş ile konuştuk. Spekülasyonlar ve vadeli işlemler borsasında yapılan alım satım gerçekten gıda fiyatlarını etkileyebiliyor mu?

Sarıtaş, bu konuda şunları söylüyor: “Gıda sektörü, spekülasy07ona son derece müsait bir alan. Çünkü insanlar yiyecek bulamayacaklarını gördüklerinde fiyatları yükseltecek hareketlerde bulunabiliyorlar. Spekülasyonun en klasik şekli ürünü bolca depolayarak piyasayı kendine bağımlı hale getirmek şeklinde oluyor. Geçen yıllarda pirinçte böyle bir durum yaşanmıştı.

Fiyatların yükselmesi

Depolayarak fiyat yükseltme, klasik yöntem diyebiliriz. Çünkü vadeli işlemler borsası gibi yerlerde üzüm, pamuk, buğday gibi ürünler alınıp satılıyor. İnsanlar hep beraber buğdaya almaya başladıklarında fiyatlar artıyor. Amerika’da bir dönem kakaoda böyle bir fiyat artışı yaşanmıştı.

Türkiye’de vadeli işlemler borsası var. İşlem gören türev ürünlere getiri mantığı ile forwad ya da futures uygulamaları yapılıyor. Futures uygulamasıyla kalite ve miktarı belirlenen pirincin gelecekteki fiyatı yazılıyor. Bir lokanta sahibi altı ay sonra kendisine lazım olacak pirincin pazarlığını şimdiden yapıyor. Şayet pirinç fiyatı beklenilenden fazla koyuluyorsa piyasa bunu görüyor ve fiyatlar artıyor.  Bazı firmalar kendilerini riske karşı korumak için bunu yaparken spekülasyon yapmak isteyenler de bu kanalı kullanabiliyorlar.

Türkiye ve dünyadaki durum böyle özetlenirken aslında çiftçinin tarlada tohum halindeki ürünün fiyatını belirleyip pazarlığını yapması mantıklı gibi gelmeyebilir. Çiftçinin buna razı olmaması gerekiyor. Ancak yapılan sözleşmelerle çiftçi önceden paraya ihtiyacı olduğu için razı oluyor ve avans alma yoluna gidiyor. İşin başında sermaye sahipleri olduğu için de bu anlaşmadan çiftçinin kâr etmesi zor gibi görünüyor.

(Mevlüt Efe Mert)

En Yeniler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı