Gıda Analiz

İki Yaprak Dal Arasında Hayat

Boy olarak iki yaprak ile dört yaprak arasında tazeliğine göre toplaması mümkün olan çayın esas kıymetli kısmı ilk yapraklarıdır. Çaya lezzeti veren, bu kısımdır. Çay ile uğraşanlar iki yaprak dal ile hayatlarını sürdürüyorlar.

[ Ömer Faruk Yılmaz ]

Cay bitkisi, düzenli makaslama ile beraber üç dört yılda 30-50 santimetre kadar büyüme gücüne sahiptir. İki yolla üretilir: Bunlardan birincisi tohum yoluyla üretimdir. Bu kolay, pratik ve en ucuz çay üretme yöntemidir. Türkiye’de başlangıçtan itibaren bu yöntem kullanılmıştır. İkinci üretim şekli ise “Çelikle Üretme” şeklidir. Bu yöntemle çok iyi sonuç alınmakta, birim alandan elde edilen ürün miktar ve kalitesi denetlenebilmektedir. Ülkemizde az da olsa uygulanmaktadır.

Bol yağış ister

Çay bitkisi – 8 dereceye kadar dayanabilirse de genellikle – 6 ve + 40 santigrat derecenin dışındaki sıcaklıktan olumsuz etkilenir. Yetişme devresinde buzlanma ve dondan etkilenir. Buna rağmen çay
şiddetli kışlara dayanır ve Himalayalarda 2 bin metre yükseklikte bile yetişir. Fakat çayın en çok ihtiyaç duyduğu şey yağmurdur.

Toprağı daima temiz tutulmalı

Dikilecek arazinin önceden bütün yabani ağaç köklerinden ve bitkilerden temizlenmesi ve bilhassa toprağının derin çapa yapmak suretiyle havalandırılması gerekir. Çay fideleri 40 santimetre ile 1 metre aralıklarla dikilir. Toprağın daima temiz kalması lazımdır. Yabani otlar her zaman temizlenir ve çayın rahat büyümesi temin edilir. Çay bitkisinin kendini yenileyebilmesi için zaman zaman dibinden yani toprağa yakın kısmından kesilir. Çay yerden itibaren 15-20 santim yukarıdan kesilerek budanır ve tekrar eski haline gelinceye kadar makasla üzeri düzlenir.

Bir fide beş yılda yetişir

Çay dikildikten beş sene sonra toplama seviyesine gelir. Çayın topraktan aldığı beslenme dışında sene içinde veya Nisan-Mayıs ayları arasında hayvan gübresi ile beslenirdi. Daha sonra sunî gübreler kullanılmaya başlanmıştır. Bu gübrenin kullanılmasından sonra çayın verimliliği artmış olmakla birlikte, bölgenin diğer bitki ve sebzelerinin yetişmesinde bir anormallik meydana gelmiştir. Bir sene ara verilmesi halinde çay verimi alınamayışı bu gübrenin zararlarını göstermektedir.

Her şey iki dal yaprak için

Çay, senede üç iklimin durumuna göre dört sefer toplanır. Mayıs ayının başından itibaren en geç son on gününe kadar toplamaya hazır bir olgunluğa gelir. Çayın yetişmesi, yani toplamaya hazır olduğu, iki ve daha fazla yapraklı hale gelip, kırılmasında taze ve yumuşak olması ile anlaşılır. Koparılması zor ve sert olan çay, geçmiş yani ‘köre gitmiş’ diye tabir edilen bozuk çay sınıfına girer. Boy olarak iki yaprak ile dört yaprak arasında tazeliğine göre toplaması mümkün olan çayın esas kıymetli olan kısmı ilk yapraklarıdır.

Bu yaprakların en iyisi körpe yapraktır. Saplarının da beraber olmasında zarar olmamasına karşılık, çaya esas lezzet veren kısmı yapraklarıdır.

Toplama şekli elden makasa geçti

Türkiye’de çay, ilk zamanlar elle toplanırdı. Tahribat sebebiyle bez eldiven giymek adet idi. Toplanan çaylar ağaç çubuklarından yapılan ve bugün de kullanılan sepetlere doldurulur, çay alım yerlerine götürülürdü. Çay kırma tabiri de kullanılan çay kesme işi bıçak ve benzeri aletlerin kullanılmaya başlanması ile çay
toplama işi biraz daha kolaylaşmıştır. İkinci devrede küçük el orakları ile ve buna benzer keskin ağızlı ağaç dalları ile bu iş görülürdü. Üretimin fazlalaşması ile bilhassa 80’li yıllarda kullanılmaya başlanan çay makası denilen torbalı bir alet bu hususta çok büyük ilgi görmüştür. Makasla toplanan çay daha düz hale geldiğinden senelik ara makaslarının yapılmasına ihtiyaç bırakmamıştır. Bu sayede çayın boyu kontrol altına alınmıştır.

Toplanan çaylar bugün çok yaygın hale gelen çay alım yerlerine götürülür ve buralardaki çay eksperleri tarafından kontrol edilerek satın alınır. Çaylar en geç iki gün içinde büyük fabrikalara nakledilir ve oralarda işlenir.

Cayın Geleceği 

[ Ümit Yüksel ]

Çayın ekonomik ömrü 50-60 yıldır, sonrasında verim düşer. Bugün Rize’de ilk dikilen fideler ömrünü tamamlamak üzere. 1994’ten itibaren çay fidelerinden gençleştirme uygulanıyor. Böylece 10/1 budama kararı alındı. Budama yapıldığı zaman 3 yıl oradan verim alınamıyor. Kökten söküp fide dikilir ise hasat 5 yıl sonra başlıyor. En verimli çözüm olarak yeni fide dikimi düşünülüyor. İlk çaylar, tohum ile ekildi. O yüzden genetik açılma oldu. Meyve olmadığı ve sadece yaprağı kullanıldığı için bu açılma başlarda göze çarpmadı. Sonra aynı bahçede bile bir kümesinde olgunlaşma zamanında farklılık olduğu görüldü. Bunlar dezavantajdı. Son zamanlarda uzun vadede çayda yenilenme projesi başlatıldı. Türkiye’de en uygun ve verimli çay cinsi hangisi o araştırılıyor. Fide ve doku kültürü yöntemi ile bitki elde ediliyor. Basit bir hesap yapmak gerekirse, her yıl bahçenin 10’da 1’i sökülüp yeni fideler dikilecek. Yılda 250 bin dekar bahçe yenilenmesi lazım ki fidenin de ona göre hazır olması lazım. Böylece her yıl bahçenin % 10’unu yenileyerek 10 yılda bütün bahçelerin yenilenmesi düşünülmekte.

En Yeniler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı