MISIR’DA SOSYAL BİR SINIF BAVAAB

0

Etrafındaki uydu kentlerle beraber nüfusu 25 milyon olduğu tahmin edilen, Afrika’nın en büyük metropolü Kahire’nin arka mahallelerinde veya “Mezarşehir” olarak da adlandırılan eski mezarların üzerine kurulan genelde tek odalı yapılarda yaşayan milyonlarca Mısırlı için hayat, günü idame ettirmek anlamına geliyor. Bunun yanında ülkede az da olsa büyük villalarda veya apartman dairelerindekiler, Filipinler, Nijerya veya Eritre’den getirdikleri hizmetçilerinin yardımı ile lüks bir hayat yaşıyorlar.

Mısır şehir hayatının vazgeçilmez unsurlarından birtanesi “Bavaab” denilen, (Arapça’da bevvâb) Türkçe’ye kapıcı olarak tercüme edebileceğimiz kişilerdir. Gündelik hayatta bavaablar neredeyse her apartmanın önünde veya merdiveninde kurduğu rahat sandalyesinde oturmuş, Mısırlılara has kaftanını giymiş şekilde karşımıza çıkarlar. Mısırlılar bavaablar için “Sokağınıza girer girmez siz onu görmeden o kesinlikle sizi görür.” tanımlaması yaparlar. Öyle ki bavaabların mahalleyi ve sokaktan geçenleri dikkatle süzüşleri bu işte ne kadar profesyonelleştikleri hissini verir size.

Ev ve aile durumları

Öncelikle görev yaptıkları binanın güvenliğinden sorumlu bavaablar genellikle köylerden göçen, güvenilir ve biraz da fizikî olarak elverişli kişilerden seçilmektedir. Güvenliğin yanında bavaabın diğer görevleri şunlardır: Apartmanı genel anlamda temiz tutmak, giriş merdivenlerini, holü ve asansörü temizlemek ve varsa apartmanın önündeki ağaç ve yeşillikleri sulamak.

Bavaabların bir kısmı ailelerini köylerinde bırakarak tek başlarına büyük şehirlere gelirler. Bu tür bir göç her ne kadar bavaab için aileden ayrı kalma mecburiyeti barındırsa da, bir apartmanda iş bulabilmesi anlamında ona avantaj sağlamaktadır. Nitekim apartman sakinleri daha az maliyetli bir bavaabı aileli bir bavaaba tercih etmektedir.

Bavaabların büyük bir kısmı ise aileleriyle gelirler. Bunlar genellikle büyük şehirlerde görev aldıkları apartman veya villada kendilerine verilen bir odada yaşarlar. Bazen de el yapımı kulübe tarzı bir yerde veya apartmanın otopark kısmında eve çevrilen bir köşede yaşamak durumunda kalan bavaablar da mevcuttur. En zor olanı ise merdiven altlarını odaya dönüştüren ve ayakta bile zor durulabilecek olan bu yerlerde yaşamak durumunda kalan ailelerin durumudur şüphesiz. Şanslı olanları kendileri için yapılmış 30-40 m2 içerisine yerleştirilmiş iki göz oda, mutfak ve lavabo’dan oluşan “evcik”lerde yaşarlar.

Yukarıda belirtilen görevlerinin dışında bavaablar ayrıca apartmanla veya bulundukları mıntıka ile ilgili ek işler yaparak gelirlerini artırmaya çalışırlar. Bunlar arasında apartman sakinlerinin arabalarını her sabah erkenden temizlemek, ev sahiplerinin market, eczane, pastane, kuruyemiş gibi siparişlerini karşılamak, kuru temizleme veya ütüye gidecek elbiselerle ilgilenmek, gelen postaları sizin adınıza almak bulunabilir. Bu işler de göz önünde bulundurulduğunda villa türü evlerdeki bavaablar sadece bir aileye hizmet ettiklerinden tamamen ailenin direktifi altındadır.

Apartmanlardaki bavaablar ise bütün ev sahiplerine hizmet etmek durumunda olduklarından onların görevleri çok daha karmaşık ve zor bir hal almaktadır.

Bavaabların çocukları

Bavaablar genellikle apartman yöneticisi olarak tanımlayabileceğimiz, her apartmanda bulunan kişilere bağlı olarak çalışırlar. Yönetici, apartmanın genel problemleri, temizlik ve diğer maddi işlerine baktığı gibi bavaabdan da sorumludur. Apartman yöneticisi ve sakinlerinin bavaaba müdahaleleri olabilmektedir. Mesela ikinci bir çocuk sahibi olmak istediğini apartman sakinlerine danışan bir bavaabın bu talebi büyük bir tepki ile karşılaşabilmektedir.
Bavaabın hayat şartlarının farkında olan ev sahipleri onun bu durumunu iyileştirmek yerine, bu şartlar altında daha fazla çocuğa bakamayacağını iddia ederek vazgeçirmeye çalışabilmektedirler. Zaten herhangi bir sosyal yardım alamayan bavaablar hastalık, doğum, çocuklarının okul ihtiyaçları gibi hususlarda apartman sakinlerinin yardımına muhtaçtırlar. Bavaablar açısından ise yeni bir çocuk demek, birkaç sene sonra kendisine yardımcı olabilecek takımın yeni bir üyesi anlamına gelmektedir.

Bütün bunlarla beraber bazı ev sahipleri, bavaablarına sahip çıkmakta ve onlara saygı duyabilmektedir. Bavaabın çocuklarının eğitimini üstlenen veya onlara yaşanabilir bir ev imkanı sunan ve hatta onları ailenin bir parçası olarak görebilen aileler de vardır. Bazı durumlarda bavaabın kendisi veya çocukları aile tarafından daha profesyonel bir iş sahibi bile yapılabilir.

Mısır’da bavaablarla ilgili fark edebileceğiniz en önemli özellik neredeyse hiçbirinin İngilizce

konuşmaması. Ancak Kahire’nin Dokki, Zamalek, Muhandisin gibi yabancıların görece daha fazla yaşadığı mahallelerinde kimi bavaabların şaşırtıcı bir şekilde İngilizce konuşabildiğine şahit olunabilir. Bavaablar kimi zaman güvenlik amaçlı da kullanılırlar. Polisin veya istihbarat birimlerinin özellikle Kahire’de yaşayan yabancılarla ilgi bilgi toplama amaçlı bavaablarla görüştükleri sır değildir.

Sosyal hayatta durdukları yer

Bavaablar bir yönleriyle de Kahire’nin geleneksel olan yapısına katkıda bulunurlar. Güney’den veya köylerden geldikleri için geleneksel hallerini olduğu gibi korurlar ve şehrin neresinde olursanız olun bu kimlikleriyle şehrin dokusuna tesir ederler. Bavaablar diğer taraftan sosyal hayattaki yapının da koruyucusu gibi hareket ederler. Karşı cinsten müsafirlerin ağırlanması ve alkollü içeceklerin apartmana sokulması gibi durumlarda genellikle bütün bavaabların tavrı aynıdır. Özellikle yabancılar ikame ettikleri apartmanlarda görece liberal ve gelen-gidene müdahil olmayan bir bavaabın olmasını tercih etmektedirler. Zaten ev ilanlarında bu durum genellikle belirtilmektedir.

Sosyal sınıflar arası mobilitenin neredeyse imkansız olduğu (aslında Hindistan’dakine benzer bir kast sistemini andırır bu) Mısır’da bir bavaabın başka bir sınıfa transferi genellikle mümkün
olamamaktadır. Şanslı bavaabların çocuklarının eğer eğitimlerini alabilirlerse nitelikli bir iş bulabilme ihtimali vardır; ancak bu da çok sınırlıdır. Sosyal bir nesne olarak bavaab Mısır toplum hayatının en belirgin; ama bir o kadar da “ayrıcalıksız” unsurudur. Bu bakımdan sosyal bir sınıf olarak düşünüldüğünde “bavaabların” Mısır sosyal yapısının en altlarında yer aldığını belirtebiliriz. Mübarek döneminin 30 yıllık fasit rejiminin sosyal adaletsizliği artırdığı, gelir dağılımındaki eşitsizliğe hiçbir şekilde olumlu müdahale etmediği ve ülke kaynaklarını sıradan vatandaşların hayatlarına etki edecek altyapı ve sosyal yardımlara harcamadığı göz önünde bulundurulduğunda neden “bavaab” adlı bir sınıfın mevcut olduğu daha iyi anlaşılabilmektedir. Modern şehirlerde farklı sınıflara mensup grupların olduğu muhakkak ancak bir İslam toplumu olan ve “dünyanın anası” olarak isimlendirilen Mısır’da bu şekilde zor ve düşkün bir hayatı hiçbir Mısırlı hak etmemektedir.

Kaynaklar: Chris Hedges, “Cairo Journal; Beware the Bawabs, the Know-ItAlls at the Gate”, The New York Times, 14 Şubat 1995.; Gezim Alpion (2011), Encounters with Civilizations: From Alexander the Great to Mother Teresa, Chapel Hill: Globic Press, s.71-79.; Louise Sarant, The Local Bawab: Beyond the Surface”, Egypt Independent, 13 Aralık 2009.; Megan K. Stack, “In Cairo’s Underbelly, the Bowab is the Servant Who Controls the Master”, Los Angeles Times, 30 Ekim 2005.; “The Life of a Doorman in the Modern Face of Egypt”, Londoneya, 7 Şubat 2012.; Tom Dinham, “The Doormen Policing Egypt’s Morals”, BBC, 27 Ekim 2012.

(Toplam 813 kez okundu. Bugün: 1)
PAYLAŞ:

Fikrinizi Belirtin.