Araştırma

Osmanlı Döneminde Sigorta Var mıydı?

Haydarpaşa Garı’nın restore çalışmaları sırasında çıkan yangın, ilk önce ‘Acaba sigortası var mıydı?’ sorusunu akıllara getirmişti. Yapılan araştırmalar sonucunda kamu mallarının sigortalı olmadığı ortaya çıktı. Kamuda genel bütçeyle yönetilen kurumların sigortasının yapılmadığı, özel bütçeli kurumlarda, il özel idarelerinde, belediyelere ait şirketlerde sigorta yapıldığı devir. Peki, Osmanlı Dönemi’nde durum neydi? Kamu malları / binaları sigortalanıyor muydu?

Çoğu sigortacının Osmanlı döneminde sigortacılığın var olduğuna şaşırdığına bizzat şahit olduk. Bu yazıda Osmanlı döneminde hangi branşlarda sigorta uygulamalarına müracaat edildiğini ve aslında bununla da sigortacılığın Osmanlılarda ne kadar çeşitli alanlarda uygulandığını ortaya koymaya çalışacağız.

Osmanlı Devleti’nde 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında nakliyat, yangın ve hayat sigortaları dışında eşya ve kaza sigortaları da yaygınlaşmıştı. “Rossia Sigorta Şirketi” kaza, seyahat kazaları, vitrin kırılmaları için sigorta yaptığını ilanlarında halka duyurmaya çalışıyordu. Bir başka şirket “La Metropoliten” ise her cins ev eşyası ve mobilyayı sigortalıyordu. Osmanlı sigorta piyasasında yer edinmek isteyen şirketler arasında çok ciddi bir rekabet vardı. Bu rekabet özellikle yangın dalında ve kamu binalarının sigortalanması konusunda hissediliyordu.

Şirketler ayrıca portföylerini genişletmek için yerel piyasanın özelliklerine uygun ürünler de sunmaya çalışıyorlar ve bunları tanıtım malzemeleriyle, ilanlar ve broşürlerle halka bildiriyorlardı.

Mesela İttihad-ı Milli Sigorta şirketi kız çocukları için hayat poliçesini “Cihaz Sigortası” adıyla pazarlıyordu. Cihaz (çeyiz); gelinin evlenirken beraberinde götürdüğü eşyalardı. Bugün hepimizin çeyiz diye bildiği şeydi “cihaz”. İttihad-ı Milli
Sigorta Şirketi tanıtım broşüründe Çeyiz Sigortası ile ilgili şu ibare yer alıyordu. “Bir çocuk dünyaya gelir gelmez aile babasının ilk düşüncesi: Çocuk kız ise, kendisine bir cihaz temin etmek, erkek ise 20-25 yaşına vasıl olduğunda eline bir sermaye vermektir. Cihaz Sigortası işte bu düşüncelerimizi tatmin ve çocuklarımızın istikbalini temin eyleyecektir. Şimdi bir çocuğu olan 25 yaşında bir peder tasavvur edelim; “İttihad-ı Milli” kendisine şunu diyor: Bana senede 37 lira 30 kuruş veriniz. Ben de size bilmukabele çocuğunuz yirmi bir yaşına vasıl olduğu zaman 1000 Türk lirası vereceğim ki bu suretle 244 lira kazanmış olacaksınız ve hemen yarın vefat etseniz çocuğunuza bu yüzden hiçbir külfet bırakmamaktan mâada (dışında) 21 yaşına vasıl olduğunda kendisine ayrıca 1000 liralık bir sermayenin itasını (verilmesini) temin etmiş olacaksınız.”

Çeyiz Sigortası’ndan başka, Osmanlı devri sigortacıları kırılmalara karşı cam sigortası yaptıkları gibi hırsızlığa karşı da sigorta yapıyorlardı.

Postaya verilen ürünler ve bağlanılan telefonların sigortalanması

Osmanlı Devleti’nde özellikle kıymetli eşyaların postaya verilmesinde, sigorta uygulamasına müracaat ediliyordu. Hem de birçok branşa göre daha eski tarihlerde postaların sigortalandığını görmek mümkün. Öyle ki 1862 tarihinde postaya verilen sigorta ettirilmiş emanetlerin kaybolması halinde, kaybolduğu mahallin memurlarına tazmin ettirilmesi bile kararlaştırılmıştı. Ayrıca, Dersaadet Telefon Şirketi tarafından ev veya işyerlerine bağlanan telefonlar için yıllık sigorta bedeli ödeniyordu. Bu bedel telefon cihazı içindi. 1916-1917 yıllarında ödenen yıllık sigorta bedeli 15 kuruştu.

Özetle, Osmanlı devrinde kaza, seyahat kazası, vitrin-cam kırılmaları, ve hırsızlığa karşı sigorta yapıldığı gibi ev eşyaları, mobilyalar, telefonlar da sigortalanıyordu. Çeyiz ve posta sigortalarını da unutmayın.

KAYNAKLAR

1)Fatih KAYA, Osmanlı Devletinde Sigortacılığın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi, Yüksek lisans tezi,Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat Tarihi Bilim Dalı,İstanbul 2007

2)Cahit NOMER-Hüseyin YUNAK – Sigortanın Genel Prensipleri, Mart 2000

3)Osmanlı Anadolusunda Sigorta Piyasası:1860-1918,A.Ü.S.B.F Dergisi,Cilt:57 Sayı:4,Ekim-Aralık 2002

En Yeniler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu