AraştırmaMedya

Sizi Kim Takip Ediyor?

Sokakta birine şu soruları soralım: “Adınız ne, kaç yaşındasınız, nerede doğdunuz, en yakın arkadaşlarınız kim, evli misiniz ya da bekâr mısınız, kaç çocuğunuz var, çocuklarınızın adı nedir, hangi dine mensupsunuz, en son okuduğunuz kitap hangisi, tatile ne zaman gideceksiniz?”

Sokaktaki kişi kim olursa olsun, tanımadığı birinin rastgele sorduğu bu sorulara şüpheyle yaklaşacağı kesin. Belki soruları özel hayatına müdahale olarak algılayabilir, belki biraz şiddet ve hakaretle karşılık da verebilir.
Şahsi bilgilerini paylaşma konusunda hassas olan insanın, sosyal medya hesaplarında belki de binlerce kişinin erişebileceği şekilde her şeyini paylaşması nasıl açıklanabilir sizce? Hayatının her anına ilişkin paylaşımları, dünyadaki herkesin görebileceğini bile bile, nasıl yapabiliyor dersiniz?

Zihin okuma mı, kendini ifşa mı?

Belçika’nın Brüksel şehrinde yapılan bir sosyal deneyde, durumun vahameti daha net bir şekilde gözler önüne seriliyor. Deneyde rastgele insanlar, zihin okuma gösterisi için kurulan bir çadıra davet edilirler. Dave isminde bir adamın gelen herkesin zihnini okuyacağı söylenir. Dave sırayla gönüllü kişileri kabul etmeye başlar.

İlk gelen genç adama, “Bir okul görüyorum. Antwerp şehrinde okuyorsun, değil mi?” diye tahminde bulunur ilk önce. Gelen kişilerin ilişkileri, oturdukları evlere ait detaylar, yaşadıkları sağlık problemleri… Dave hepsini bilmektedir. Hatta daha ileri gidip bir kadının banka hesap numarasını ve bankaya olan kredi borcunu bile söyler. Birinin evini ne kadar meblağa satışa çıkardığını, diğerinin geçen hafta ne kadar harcama yaptığını, ötekinin pahalı bir elbiseye ne kadar ödediğine dair bütün ayrıntıları bilir.

Katılan herkes Dave’in bu kadar şeyi “zihin okuyarak” bilmesi karşısında hayretler içindedir. Bilginin kaynağını yetenek olarak adlandırıp müthiş yeteneği hakkında ne diyeceklerini bilemezler, şaşkınlıkla karışık bir hayranlıkla Dave’e bakmaktadırlar. Bu işin sırrı nedir? Dave zihinleri mi okumuştur gerçekten? Tabi ki hayır. Dave, her katılımcı ile görüşmesinin sonunda, çadırın içinde kurdukları paravanın perdesini indirir, olay daha da şaşkınlık verici hal alır. Çünkü orada bir ekip vardır ve önlerindeki ekranlarda da o kişinin sosyal medyadan ve çeşitli mecralardan toplanan bilgileri görülmektedir. Dave bildiği her şeyin, o kişinin internette paylaştığı bilgiler sayesinde olduğunu açıkça söyler. Katılanlar için tam anlamıyla şok yaşanır.

Herkese açık mahremiyet

İnsanlar, farklı maksatlarla hiç düşünmeden kişisel bilgilerini rahatça paylaşıyor paylaşmasına, ancak bunların kötü niyetli kişilerce kullanılabileceğini de unutmamak zorundalar. İşin kötüsü, mahremiyetinin herkese açık olmasını gerçek hayatta rahatsız edici bir durum olarak gören pek çok insan, nedense internette paylaşım yaparken bunu pek o kadar önemsemiyor. O an yaşadığı keyif ve aldığı övgüler hepsini geride bırakıyor.
Bununla ilgili yapılan deney ise bu çarpıcı gerçeğe dikkat çekiyor. Caddedeki kafeye giren sunucu, oturan bir çiftin yanına yaklaşır ve isimlerini sorar. Sonra kalabalığa döner ve elindeki megafonla bağırır:

-Evet, Tolga ile Ayşe işte burada! Şu an kahvelerini yudumluyorlar!
Herkes onlara bakar. Çift durum karşısında biraz şaşkınlık yaşar. Bütün gözlerin üzerlerinde olması tuhaf gelir. Sunucu onlara birkaç soru daha sorar. Sonra yine megafonla bağırır:

-Tolga ve Ayşe iki hafta sonra kır düğünüyle evlenecekler. Tolga inşaat mühendisi ve ikisi de 28 yaşında!
Çift bu kez kızarır, iyice utanırlar. Bütün gözlerin üzerinde olması, kişisel bilgilerinin herkese ifşa edilmesi onları rahatsız eder. Sunucuya buna son vermesini söylerler. Sunucu:

-Sosyal medya hesaplarınıza baktım, bu bilgilerin hepsini orada da paylaşmışsınız. Gizli olan bir şey yok ki… der.

Birbirlerine baktıklarını görünce de şöyle açıklar:
-Şu an söylediklerimi yalnızca buradaki 50-60 kişi belki duydu, belki duymadı. Ama internette daha fazlasını paylaştığınız o kişisel bilgilerinizi binlerce, yüz binlerce insan takip ediyor. Ama siz bundan rahatsız olmuyorsunuz.

-Hiç böyle düşünmemiştik, der çift, büyük bir şaşkınlıkla.
Pek çok insan mahremiyetini sosyal medya vasıtasıyla ifşa ederken bu verilerin herkese açık olduğu gerçeğini gözden kaçırıyor. Televizyonda yayın yapan insan, kamera dışında kimseyi görmez, ama onu izleyen binlerce kişi, sunucunun her hareketini görür. İnternette paylaştığınız fotoğraf, cümle, bilgi de böyledir; karşınızda sadece bilgisayar vardır, siz kimseyi görmezsiniz, ama herkes sizi görür.

Neler Yapabilirsiniz?

• Sosyal medyada kişisel verilerinizi içeren hiçbir şeyi paylaşmayın. Örneğin, bir ülkeye seyahate çıkacak olmanın sevinciyle paylaştığınız uçak biletiniz ve pasaportunuzda yer alan bilgiler size zarar vermek için kullanılabilir.
• Sosyal medyaya yüklediğiniz fotoğrafların üzerinde oynanabilir veya o fotoğraflar başka ilişkilerin içine yerleştirilebilir. Fotoğraflarınızı silseniz bile, internetteki hiçbir verinin asla silinmediğini unutmayın.
• Etrafınızdaki insanları fotoğraf paylaşımları konusunda bilinçlendirin. Başkalarının paylaştığı ve içinde sizin yer aldığınız fotoğrafları asla silemeyeceğinizi unutmayın.
• Ailenizin, çocuklarınızın, akrabalarınızın fotoğraflarını rahatça paylaşıp övünerek etiketlerken bir kez daha düşünün. Bu tür fotoğrafların dolandırıcılık amacıyla kullanılması bir yana, uygunsuz içerikli sitelerde de istismar edildiğine dair pek çok örnek var.
• Tatilde iken paylaştığı fotoğraflar yüzünden hırsızların özellikle takip ettiği insanlardan olmayın. Konum belirtmenin de bu amaca nasıl hizmet ettiğini artık hepimiz biliyoruz.
• Herkese açık yerlerde hizmet veren wifi bağlantılarında banka hizmetleri, online alışveriş gibi finansal bilgilerinizi kullandığınız işlemler yapmayın. Burada giriş yaptığınız bilgiler pek çok kişi tarafından deşifre edilebilir.
• “Ben önemli biri değilim. Benim bilgilerimi kim ne yapacak ki? Kim ilgilenir benim paylaştıklarımla, kimin ne işine yarar?” diye düşünmeyin. Sizin bilgileriniz bugün değilse bile yarın aleyhinize kullanılabileceği gibi, sadece size değil, eşinize dostunuza zarar vermek için de kullanılabilir. Sonrasında “Bu adamlar benim hakkımdaki bu kadar bilgiyi nereden biliyorlardı?” diye sorduğunuzda çok geç olabilir.
• Bütün sosyal paylaşım siteleri, sizin bilgilerinizi pazarlama amaçlı birilerine satarken, onlara malzeme olarak sunduğunuz içeriklerin neler olduğundan iyice emin olun. Bu hizmetlerin tamamen ücretsiz olduğunu, ama karşılığında sizin haberiniz olmasa da, mutlaka bir şeyler aldıklarını unutmayın.
• Alışveriş sitesinde incelediğiniz ürünün, daha sonra başka mecralarda reklam olarak karşınıza geldiğini görmüşsünüzdür. Sebebi de şudur: Siteye girdiğinizde o site sizin bilgisayarınıza bir “çerez (cookie)” bırakır. Bu çerezler yardımıyla daha sonra geldiğinizde sizi ve tercihlerinizi hatırlar, size öneriler sunar. Bu bilgiler istatistiki veriler oluşturmak için kullanılır, ama ne yazık ki kötü niyetli kişilerce sizi izlemek için de kullanılabilir. Bu yüzden size ait olmayan cihazlarda bütün hesaplarınızdan çıkış yapmaya dikkat edin.
• Sosyal medyada daha önce paylaştığınız fotoğraf veya yazı, yeni iş başvurunuzda olumsuz rol oynayabilir. Paylaştığınız her şeyin hayatınızın sonraki kademesinde de karşınıza çıkacağını sürekli aklınızda bulundurun.
• Tanımadığınız kişilerden gelen mesajlarda yer alan linkleri tıklamayın. Tıkladığınızda hesaplarınıza erişim sağlanmasına izin vermiş olabilirsiniz. Bu hem sizi, hem de sizinle bağlantıda olan kişileri tehlikeye atabilir.
• Yetişkinlerin bile dolandırılıp şantaja uğradığı sosyal medya ortamında ailenizi ve çocuğunuzu bekleyen tehlikelere karşı dikkatli olun. Çocuklarınız kolayca kandırılabilir, pedofillerin tuzağına düşebilir, dolandırılabilir veya şantaja uğrayabilirler. Tehlikenin bir tık uzakta olduğunu asla aklınızdan çıkarmayın.

En Yeniler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı