Kültür Sanat

Yemek Kaşığı Değil Emek Kaşığı

“Emek, ter ve uzun uğraşların sonucunda küçük bir kaşık yapmanın hazzını bilemez bugünkü nesil.” diye söze başladı Mehmet amca, “ormandan sofraya” ağaç kaşığın hikâyesini anlatırken.

Kimseye bağımlı olmadan “Kendin pişir kendin ye” modelli bir iktisadi sistemle her işi kendin bitirmek. Temel iktisadi sistemlerde insan merkezli bir model. Bu literatürde ne ekonomik spekülasyon var ne kapitalizm ne karaborsa ne de enflasyon… Önemli olan ahırdaki hayvanat, tarladaki mahsulât, bir de mahalli ustaların yaptığı levazımattı. Bütün iktisadi hayat bu üçlüden ibaret olduğundan ekonomik krizden ve siyasi bunalımlardan söz etmek öyle kolay işler değildi. İki günde bir kriz olmazdı yani. İnsanlar bütün sermayelerini bir gecede kaybetmezlerdi. 

Köprüden çok sular geçti. Eski çamlar bardak oldu

Otuz kırk  sene evveline kadar Anadolu evlerinde süt mamulleri için külek, yağ için sağrak, hamur için ağaçtan oyma tekne, fındık veya mısır için got ve kumul, çotanak yine fındık için sepet, turşu için kufa vardı.

Değişen zaman, gelişen teknoloji hayatımızdan birçok değerleri alıp götürdü. Her biri birer el emeği, göz nuru olan; kakmacılık, oymacılık şaheseri, ağaç ev aletleri unutulmaya yüz tuttu. Değişen iktisadi sistemde asıl olmaktan çıkıp süs vazifesi görmeye başladılar. Bu hayat tarzının hızlı değişimiyle ellerden düşen değerlerden biri de ağaç kaşık.

Ağaç Kaşık

Artık herşey çelik kaşıkla yenmeye başlasa da bazı gıdaların tadı ağaç kaşık olmadan anlaşılamıyor. Karadeniz’de muhlama, sırgan, lahana ağaç kaşıkla pişmeli. Anadolu’nun keşkeği, tarhanası ağaç kaşıkla yenmeli ki daha leziz olsun.  Balcılara göre bala metal kaşık değmemeli. Hakiki yoğurt tahta külekte yapılıp, ağaç kaşıkla alınmalı. Hasılı tahta kaşıkla karıştırılmış bir yemeğin lezzetini (hele bir de bakır kapta pişmişse) ancak eskiler ve tadanlar bilir.

Ağaç kaşık hakkında mesleğin duayen ismi Mehmet Amca ile görüştük: Mehmet Amca bir ağaç kaşığın ormandan sofraya gelinceye kadar olan serüvenini anlattı bize. “Kaşık, çağman, gürgen, orman gülü, taraklık gibi ağaçlardan olur, fakat en güzel kaşık şimşir ağacından olur, zira şimşir kararmaz. Kepçe ise yaykın dediğimiz kızılağaçtan olur.”

Kaşık yapılacak ağacın kaşığın ömrü için çok önemli olduğunu söyleyen Mehmet Amca şöyle devam etti: “Kaşık yapacağım ağacı ormandan 25–30 cm. boyunda keserim.1 Bu parçaları suda bekletip yumuşatır ve kaba evdiyle kabasını alırım. Daha sonra ince evdiyle üzerinden silerim. En son da zımparalarım.”

Şimdilerde hediyelik eşya dükkanlarında karşımıza çıkan ağaç kaşıklar, iktisadi sistem içerisinde ağırlıkları varken ciddi bir ticaret faaliyeti olduğunu söylüyor amcamız. “Kaşığın ticaretini eskiden tüccarlar vasıtasıyla yapardık. Sekiz adet kaşık bir seri olur, buna bir bağ derdik, satışlarımızda umumiyetle perakende değil, bağ usulüyle olurdu.”

Bir Ağaç Kaşığın Kırk Yıl Hatırı var

Eskiden hediyelik eşyaların arasındaydı kaşık. Hediye ettiğimiz kimseler kırk yıl geçse de karsılaştığımızda bizi hatırlardı.

Mehmet amca “Bu meslek usta çırak ilişkisiyle ilerlerdi. Baba mesleği bu işi kendim kırk yıl yapıyorum. Bu mesleği (tevarüs ettirecek) miras bırakacak çıraklar artık bulunmuyor. Bir zamanlar kaşıkçılık gibi gözde meslek olan kalaycılık, semercilik, silahçılık, şalcılık gibi onlarca meslek de emanet ehli mirasçılarını bekliyor, yılların emeğinin karşılığını görmek istiyor.” dedi, diyor. 

(1) “Bu parçalara doruk denir.” Doruk, ormandan kesilen kaşıklık ağacın kabaca yontulup, sopaya benzetilmiş halidir. Ormanda kesilen ağaçlar doruk haline getirilerek, çuvala konur ve böylece eve getirilir.

Mini lügat:

  • Çotanak: Fındığın yeşil olan dış kabuğu. Bir çotanakta iki ile on arası fındık olabilir.
  • Got: Ağacın çok ince kıyılıp, kıvrılması suretiyle elde edilen tahıl kabı.
  • Kumul: Bazı ağaç kabuklarının kıvrılması suretiyle elde edilen tahıl kabı.
  • Kufa:  Ağaçtan yapılmış testi
  • Sağrak: Ağaçtan yapılmış yağ kabı

En Yeniler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı